رفتار با شخصیت مرزی | روش‌های درست برخورد در رابطه

درک و انتخاب درستِ رفتار با شخصیت مرزی یکی از چالش برانگیزترین جنبه های هر رابطه انسانی است. افرادی که با اختلال شخصیت مرزی (BPD) زندگی می کنند، احساسات شدیدی را تجربه می کنند که گاهی در عرض چند دقیقه از عشق و صمیمیت به خشم یا اضطراب تبدیل می شود. نزدیکان آن ها ممکن است در تلاش برای حمایت، دچار سردرگمی یا خستگی روانی شوند. در چنین شرایطی، دانستن اینکه چگونه باید رفتار کرد، می تواند تفاوت میان رابطه ای سالم و رابطه ای فرسایشی باشد.

شناخت درست از نحوه رفتار با شخصیت مرزی به معنی یادگیری مرزهای عاطفی، کنترل هیجان ها و تقویت همدلی است. این افراد به شدت به پذیرش، امنیت و ثبات نیاز دارند؛ اما رفتار نادرست اطرافیان می تواند باعث تشدید احساس ناامنی و طرد در آن ها شود. هرچه آگاهی نسبت به ماهیت اختلال و چگونگی واکنش مناسب بیشتر باشد، احتمال ساختن رابطه ای متعادل تر افزایش می یابد. در این مسیر، هدف نه تغییر شخصیت فرد، بلکه یادگیری تعامل سالم و حمایتی است.در بسیاری از تعارض‌ها، ریشه‌ی واکنش‌های تند می‌تواند به ترس از طرد شدن برگردد و شناخت آن به انتخاب پاسخ درست کمک می‌کند.

رفتار با شخصیت مرزی چگونه باید باشد؟

شناخت الگوی صحیح رفتار با شخصیت مرزی نیازمند ترکیبی از درک عمیق، صبوری و مرزبندی است. افراد دارای ویژگی های مرزی معمولاً هیجانات شدیدی دارند و کوچک ترین رفتار یا حرف را می توانند به عنوان نشانه ی طرد شدن تعبیر کنند. همان طور که در HelpGuide اشاره شده است، حفظ آرامش و ثبات رفتاری از مهم ترین اصول در ارتباط با چنین افرادی است. رفتار شما باید در عین محبت، پیش بینی پذیر و قابل اعتماد باشد. هرگونه واکنش تند، قضاوت یا بی توجهی می تواند اضطراب و بی ثباتی را افزایش دهد.

نحوه رفتار با شخصیت مرزی در روابط عاطفی

در روابط عاشقانه، نحوه رفتار با شخصیت مرزی باید بر پایه ی همدلی و صداقت باشد. این افراد به شدت به احساس امنیت نیاز دارند، بنابراین لازم است از وعده های ناپایدار یا رفتارهای دوپهلو پرهیز شود. بهترین شیوه، ابراز احساسات به صورت شفاف و محترمانه است. همچنین باید به یاد داشت که فرد مرزی گاهی درگیر احساسات متناقض است و ممکن است نیاز به فاصله یا زمان برای آرام شدن داشته باشد. احترام به این فضاها می تواند رابطه را از درگیری های هیجانی نجات دهد.برای شناخت دقیق‌تر الگوهای صمیمیت و تنش، مطالعه‌ی شخصیت مرزی در رابطه می‌تواند تصویر روشن‌تری از چالش‌های رایج بدهد.

رفتار درست با فرد مرزی در محیط خانواده

در خانواده، رفتار با شخصیت مرزی باید بر پایه ی ثبات، مهربانی و مرزهای روشن شکل بگیرد. اعضای خانواده نباید سعی کنند در هر شرایطی او را آرام کنند، بلکه باید به فرد یادآوری کنند که احساسات شدیدش قابل درک است اما مسئولیت کنترل آن ها بر عهده ی خودش است. حمایت همدلانه بدون تسلیم شدن در برابر رفتارهای افراطی، تعادل را حفظ می کند. رفتار والدین یا همسر در این شرایط الگوی اصلی ثبات برای فرد مرزی محسوب می شود.

چگونه در برابر واکنش های احساسی فرد مرزی آرام بمانیم؟

ماندن در آرامش هنگام روبرو شدن با واکنش های تند، بخش مهمی از نحوه رفتار با شخصیت مرزی است. مهم ترین نکته این است که واکنش های شما باید کند و حساب شده باشد. اگر فرد مرزی عصبانی یا ناراحت شد، بهتر است به جای توضیح فوری یا مقابله، سکوت و تنفس عمیق را تمرین کنید. پاسخ با آرامش باعث می شود فرد احساس کند هنوز پذیرفته و شنیده می شود. این نوع واکنش، الگوی سالمی از ارتباط عاطفی را ایجاد می کند که به مرور اضطراب و نوسانات احساسی را کاهش می دهد.گاهی در اوج تنش، آشفته‌گیِ ذهنی شبیه پرش ذهن رخ می‌دهد و مکث کوتاه قبل از پاسخ، از تشدید درگیری جلوگیری می‌کند.

در دوره هنر زندگی مشترک می آموزید چگونه در روابط خود ثبات، صمیمیت و درک متقابل ایجاد کنید و الگوهای ناسالم را جایگزین کنید.

اشتباهات رایج در برخورد با شخصیت مرزی

برخورد ناآگاهانه و واکنش های هیجانی می تواند باعث تشدید نوسانات عاطفی در رفتار با شخصیت مرزی شود. بسیاری از اطرافیان از روی نیت خوب، سعی می کنند فرد مرزی را متقاعد کنند یا احساساتش را اصلاح کنند، اما این کار معمولاً نتیجه ی معکوس دارد. بر اساس گزارش Mind UK، مهم ترین اشتباه، تلاش برای منطق گرایی در لحظه ی بحران است. زمانی که احساسات در اوج اند، فرد مرزی به شنیده شدن نیاز دارد، نه تحلیل. بنابراین واکنش سریع یا بی تفاوتی، می تواند احساس طرد را تقویت کند.وقتی تنش‌ها مداوم می‌شود، توجه به نشانه‌های فشار روانی در خودِ شما هم می‌تواند از فرسودگی رابطه جلوگیری کند.

مقابله مستقیم با احساسات شدید یا خشم فرد مرزی

یکی از بزرگ ترین خطاها در نحوه رفتار با شخصیت مرزی، مقابله مستقیم با خشم یا احساسات شدید اوست. این نوع واکنش، به جای آرام کردن، معمولاً باعث افزایش تنش و درگیری می شود. در چنین شرایطی، بهتر است به جای پاسخ دادن با عصبانیت، اجازه دهید زمان بگذرد تا احساسات فروکش کنند. تأیید احساس («می فهمم که الان ناراحتی») به جای مخالفت، به فرد حس درک شدن می دهد. حفظ کنترل بر کلام و زبان بدن در چنین موقعیت هایی بسیار حیاتی است.

بی توجهی یا فاصله گیری احساسی بیش از حد

بی توجهی در ظاهر راهی برای آرامش است، اما در رفتار با شخصیت مرزی معمولاً نتیجه ی معکوس دارد. افراد مرزی به شدت به نشانه های پذیرش و محبت حساس اند. اگر احساس کنند نادیده گرفته می شوند، واکنش آن ها ممکن است انفجاری یا ناامیدانه باشد. فاصله گیری باید هدفمند و همراه با توضیح باشد، مثلاً گفتن اینکه «الان نیاز دارم کمی زمان برای آرام شدن داشته باشم». این بیان، مرز سالمی را مشخص می کند بدون آنکه حس رهاشدگی را فعال کند.در برخی روابط، الگوی فاصله‌گیری می‌تواند شبیه آن چیزی باشد که در شخصیت اجتنابی در رابطه دیده می‌شود و تفکیک این دو به انتخاب واکنش درست کمک می‌کند.

تلاش برای تغییر دادن رفتار یا احساسات او

اشتباه دیگر در نحوه رفتار با شخصیت مرزی، تلاش برای تغییر دادن فرد است. چنین تلاشی معمولاً از احساس ناتوانی یا ناامیدی اطرافیان سرچشمه می گیرد، اما پیام آن برای فرد مرزی این است که «تو به اندازه کافی خوب نیستی». به جای تلاش برای تغییر، تمرکز باید بر پذیرش، درک و تشویق به درمان باشد. وقتی فرد احساس کند همان طور که هست پذیرفته می شود، مقاومتش در برابر تغییر واقعی کاهش پیدا می کند.

دوره صوتی نگاه سالم، رابطه سالم شما را با مهارت های ارتباط سالم، مدیریت هیجان و بهبود کیفیت روابط عاطفی آشنا می کند.

بهترین روش ها برای مدیریت رابطه با شخصیت مرزی

برای مدیریت موثر رفتار با شخصیت مرزی، باید تعادلی میان همدلی و مرزبندی برقرار شود. افراد دارای ویژگی های مرزی به شدت به احساس امنیت و پیش بینی پذیری وابسته اند. بنابراین، واکنش های متغیر یا رفتارهای غیرقابل پیش بینی از سوی اطرافیان، می تواند وضعیت را بدتر کند. هدف از مدیریت رابطه، کنترل یا تغییر دادن فرد نیست، بلکه ایجاد محیطی است که در آن احساس درک، ثبات و احترام متقابل وجود داشته باشد. این امر با خودآگاهی، مهارت های ارتباطی و آموزش قابل دستیابی است.گاهی مقایسه‌ی الگوهای رفتاری با اختلالات دیگر مثل شخصیت اجتنابی کمک می‌کند مرزبندی و پاسخ‌دهی دقیق‌تری داشته باشید.

حفظ آرامش و کنترل هیجانات خود

در نحوه رفتار با شخصیت مرزی، اولین گام کنترل احساسات شخصی است. فرد مرزی به شدت از هیجانات اطرافیان تاثیر می پذیرد؛ اگر شما آرام باشید، او نیز راحت تر به تعادل بازمی گردد. هنگام درگیری یا ناراحتی، بهتر است پاسخ را به تعویق بیندازید تا از واکنش احساسی جلوگیری شود. سکوت، تنفس آگاهانه و جمله های کوتاه و مهربان، تاثیر عمیقی بر کاهش تنش دارند. کنترل خود، نشان دهنده ی ثبات و اعتماد به نفس است که فرد مرزی ناخودآگاه به آن واکنش مثبت نشان می دهد.

برقراری مرزهای سالم در رابطه

مرزبندی از ارکان مهم رفتار با شخصیت مرزی است. بدون مرز، رابطه به سرعت دچار فرسودگی و وابستگی ناسالم می شود. مرزها به معنی محدود کردن نیست، بلکه ابزاری برای احترام متقابل است. شما باید روشن بیان کنید چه رفتارهایی برایتان قابل پذیرش نیست و در صورت عبور از آن ها، پیامد مشخصی تعیین کنید. بیان آرام ولی قاطع، بهترین راه برای ایجاد حس امنیت در هر دو طرف است. وقتی مرزها واضح باشند، سوءتفاهم ها کمتر و احساس نزدیکی واقعی تر می شود.مرزبندی وقتی پایدارتر می‌شود که از مسیر خودشناسی بدانید چه محرک‌هایی شما را از تعادل خارج می‌کند و چه نیازهایی برایتان غیرقابل مذاکره است.

استفاده از همدلی بدون فرو رفتن در احساسات او

همدلی، قلب اصلی نحوه رفتار با شخصیت مرزی است؛ اما باید مراقب باشید که در احساسات او غرق نشوید. همدلی یعنی درک وضعیت روانی فرد، نه پذیرفتن تمام هیجاناتش. گوش دادن فعال، تماس چشمی، و جملاتی مانند «می فهمم برات سخته» می تواند آرامش بخش باشد، بدون آنکه شما مسئول احساسات او شوید. در این رویکرد، فرد مرزی یاد می گیرد که احساساتش شنیده می شوند اما دیگران مسئول کنترل آن ها نیستند.

تشویق به مراجعه درمانی و حمایت روان درمانی

تشویق فرد به درمان، نشانه ی درک و احترام در رفتار با شخصیت مرزی است. بسیاری از افراد مرزی از احساس طرد یا قضاوت می ترسند، پس بهتر است درمان را به عنوان فرصتی برای رشد معرفی کنید، نه نشانه ی ضعف. همراهی در یافتن درمانگر یا شرکت در جلسات حمایتی، حس اعتماد و همدلی را تقویت می کند. درمان های تخصصی مانند DBT می توانند الگوهای رفتاری را تغییر دهند و کیفیت رابطه را بهبود بخشند. حمایت آگاهانه، بهترین شکل عشق در برابر نوسانات عاطفی است.اگر ذهن شما بعد از هر تنش مدام به گفت‌وگوها برمی‌گردد، شناخت نشخوار فکری می‌تواند به کاهش فرسایش روانی کمک کند.

چگونه با شخصیت مرزی در موقعیت های بحرانی رفتار کنیم؟

در موقعیت های بحرانی، مانند خشم شدید، تهدید به ترک یا آسیب به خود، آگاهی از شیوه ی درست رفتار با شخصیت مرزی حیاتی است. واکنش عجولانه یا احساسی می تواند بحران را تشدید کند. بهترین کار، حفظ خونسردی و تمرکز بر ایمنی هر دو طرف است. فرد مرزی در لحظات بحران معمولاً احساس طرد، تنهایی یا بی ارزشی می کند؛ بنابراین بیش از هر چیز به احساس شنیده شدن نیاز دارد. گوش دادن فعال و بیان همدلانه ی جملاتی مثل «می دانم الان خیلی سخته» می تواند فضای امنی برای آرام شدن او ایجاد کند.

برخورد با تهدید به خودآزاری یا احساس طردشدگی

در چنین موقعیت هایی، نحوه رفتار با شخصیت مرزی باید بر پایه ی آرامش و جدیت باشد. اگر فرد تهدید به آسیب به خود کرد، هرگز این مسئله را بی اهمیت ندانید و فوراً به متخصص اطلاع دهید. با او صحبت کنید تا احساس کند تنها نیست و حمایت می شود. نکته مهم این است که احساسات او را کوچک نشمارید یا قضاوت نکنید. گاهی تنها یک گفتگوی آرام می تواند بحران را کنترل کند. در عین حال باید مرز مشخصی میان حمایت و مسئولیت پذیری شخصی او وجود داشته باشد.اگر در بحران، گفتار یا ادراک به‌طور محسوس آشفته شد، آشنایی با نشانه‌های اختلال تفکر می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای کمک تخصصی منجر شود.

نحوه پاسخ به انفجارهای احساسی و عصبانیت

هنگام بروز خشم یا فریاد، رفتار با شخصیت مرزی باید بدون واکنش متقابل باشد. پاسخ تند فقط باعث تشدید وضعیت می شود. بهتر است فاصله ی فیزیکی مناسبی حفظ کنید، اما همچنان حضور خود را نشان دهید. با جملاتی کوتاه و اطمینان بخش مثل «من اینجا هستم تا وقتی آرام شدی صحبت کنیم» می توانید به او احساس امنیت بدهید. چنین واکنشی الگوی رفتاری جدیدی می سازد که به مرور تنش های مشابه را کاهش می دهد.

زمانی که فرد مرزی رابطه را ترک می کند یا شما را کنار می گذارد

قطع ناگهانی ارتباط، یکی از واکنش های رایج در نحوه رفتار با شخصیت مرزی است. در چنین شرایطی نباید با التماس یا خشم پاسخ دهید، زیرا این کار فقط احساس قدرت یا ترس را در او تقویت می کند. بهتر است آرامش خود را حفظ کنید و پیامی کوتاه و محترمانه بفرستید که نشان دهد همچنان برای گفت وگو آماده اید. گاهی سکوت آگاهانه و رفتار باثبات، بیش از هر توضیحی اعتماد را بازمی گرداند. در روابط سالم، احترام به تصمیم موقت او بخشی از بلوغ عاطفی است.در بعضی افراد، حساسیت و ناپایداری هیجانی می‌تواند با ویژگی‌هایی مثل روان رنجوری همپوشانی داشته باشد و همین موضوع شدت واکنش‌ها را بیشتر نشان دهد.

نقش درمان و آگاهی در بهبود رابطه با فرد مرزی

درک اهمیت درمان و آموزش، سنگ بنای اصلی در موفقیت هر نوع رفتار با شخصیت مرزی است. آگاهی از ماهیت اختلال، به اطرافیان کمک می کند تا واکنش های احساسی فرد را شخصی تلقی نکنند و در مقابل، از همدلی و منطق بهره ببرند. درمان نه تنها برای فرد مرزی، بلکه برای خانواده و شریک عاطفی او نیز ضروری است. افزایش دانش روانی، شرکت در جلسات مشاوره و حمایت گروهی می تواند رابطه را از آشفتگی به تعادل نزدیک کند.برای تشخیص دقیق‌تر مرزهای رفتاری، گاهی شناخت تفاوت‌ها با مواردی مثل اختلال شخصیت خودشیفته هم به روشن شدن مسیر تعامل کمک می‌کند.

درمان های موثر برای اختلال شخصیت مرزی (DBT و CBT)

دو روش درمانی موثر در نحوه رفتار با شخصیت مرزی، درمان دیالکتیکی (DBT) و درمان شناختی رفتاری (CBT) هستند. DBT به فرد کمک می کند مهارت های تنظیم هیجان، ذهن آگاهی و ارتباط مؤثر را یاد بگیرد، در حالی که CBT بر تغییر باورهای منفی و رفتارهای ناسازگار تمرکز دارد. ترکیب این دو رویکرد، نتایج بسیار مثبتی در کاهش رفتارهای پرخطر و بهبود روابط نشان داده است. با ادامه ی منظم جلسات درمان، فرد مرزی می تواند احساسات خود را بهتر درک و کنترل کند.

نقش شریک عاطفی یا اعضای خانواده در روند درمان

در مسیر درمان، خانواده و شریک عاطفی نقشی کلیدی در موفقیت رفتار با شخصیت مرزی ایفا می کنند. همراهی در جلسات، گوش دادن بدون قضاوت و ایجاد فضای امن، به فرد احساس حمایت می دهد. اطرافیان باید بیاموزند چگونه با حفظ مرزهای خود، در کنار او بمانند. همدلی واقعی به معنای پذیرفتن احساسات فرد بدون تقویت رفتارهای ناسالم است. این تعادل میان عشق و آگاهی، پایه ی یک رابطه سازنده و پایدار خواهد بود.حفظ این تعادل، معمولاً به سطحی از بلوغ روانی نیاز دارد تا هم حمایت انجام شود و هم مرزها از بین نرود.

اهمیت مراقبت از سلامت روان خود در این نوع روابط

در ارتباط با فرد مرزی، حفظ سلامت روان اطرافیان به اندازه ی نحوه رفتار با شخصیت مرزی اهمیت دارد. قرار گرفتن در معرض نوسانات احساسی و درگیری های مکرر، می تواند خستگی روانی ایجاد کند. لازم است اطرافیان نیز به طور منظم از حمایت درمانی، مشاوره یا گروه های پشتیبان استفاده کنند. مراقبت از خود نه نشانه ی بی توجهی، بلکه پیش شرط ادامه ی یک رابطه سالم است. با داشتن انرژی و آرامش ذهنی، می توان حمایت موثرتری به فرد مرزی ارائه داد.

جمع بندی

درک و مدیریت رفتار با شخصیت مرزی نیازمند ترکیبی از آگاهی، صبر و تمرین مداوم است. افراد دارای ویژگی های مرزی، عمیقاً به عشق و امنیت نیاز دارند اما اغلب از احساس طردشدگی رنج می برند. نزدیکان آن ها اگر با مهارت، مرز و همدلی پیش بروند، می توانند به ثبات و رشد مشترک برسند. آموختن نحوه رفتار با شخصیت مرزی نه تنها به کاهش تنش و سوءتفاهم کمک می کند، بلکه فرصت تجربه ی ارتباطی عمیق تر و انسانی تر را فراهم می سازد. عشق در این نوع رابطه، زمانی معنا پیدا می کند که با آگاهی و درک متقابل همراه شود.

پرسش های متداول 

منابع

HelpGuide. (2024). BPD in relationships: How to set boundaries and build trust. Retrieved from https://www.helpguide.org/mental-health/personality-disorders/bpd-in-relationships

Mind UK. (2024). Borderline personality disorder (BPD) – for friends and family. Retrieved from https://www.mind.org.uk/information-support/types-of-mental-health-problems/borderline-personality-disorder-bpd/for-friends-and-family/