خود کم بینی چیست؟ درمان خودکمبینی و راههای کاهش آن
آیا تا به حال پیش آمده با وجود تلاش و موفقیت، همچنان احساس کنید به اندازه دیگران خوب نیستید؟ شاید هنگام صحبت در جمع، مدام نگران قضاوت دیگران باشید یا وقتی کسی از شما تعریف میکند، تصور کنید شایستگی آن تعریف را ندارید. اگر این احساسات برایتان آشناست، ممکن است با خود کم بینی روبهرو باشید.
خودکمبینی فقط یک احساس ناخوشایند نیست؛ وقتی به الگویی پایدار تبدیل شود، میتواند بر تصمیمگیری، روابط عاطفی، پیشرفت شغلی و سلامت روان تأثیر بگذارد. گاهی فرد تواناییهای زیادی دارد، اما تصویری که از خودش ساخته، اجازه نمیدهد آنها را ببیند.
خبر خوب این است که این تصویر ذهنی تغییرناپذیر نیست. در این مقاله، با تکیه بر منابع معتبر روانشناسی بررسی میکنیم معنی خود کم بینی چیست، از کجا شکل میگیرد، چگونه میتوان آن را شناخت و چه روشهایی برای بهبود آن وجود دارند.
فهرست مطالب
- 1. خود کم بینی چیست؟
- 2. نشانههای خود کم بینی چیست؟
- 3. چگونه بفهمیم خود کم بینی داریم؟
- 4. علتهای خودکمبینی چیست؟
- 5. تفاوت خود کم بینی با عزتنفس پایین و کمبود اعتمادبهنفس
- 6. عوارض خودکمبینی در زندگی فردی و اجتماعی
- 7. درمان خود کم بینی و راههای کاهش آن
- 8. چه زمانی برای درمان خودکمبینی به روانشناس مراجعه کنیم؟
- 9. جمعبندی
- 10. سؤالات متداول
خود کم بینی چیست؟
در تعریف خود کم بینی به زبان ساده، باید بگوییم حالتی است که فرد ارزش، تواناییها یا ویژگیهای خود را کمتر از دیگران ارزیابی میکند و احساس میکند به اندازه کافی خوب، توانمند یا شایسته نیست.
در روانشناسی خود کم بینی، یکی از مفاهیم شناختهشده، عقده حقارت است که آلفرد آدلر آن را مطرح کرد.
طبق تعریف انجمن روانشناسی آمریکا (APA)، عقده حقارت با احساس عمیق ناکافیبودن و ناامنی ارتباط دارد؛ احساسی که ممکن است از ضعفهای واقعی یا تصورشده ناشی شود و به کنارهگیری یا تلاش افراطی برای اثبات برتری منجر شود.
نکته مهم این است که احساس ضعف در بعضی موقعیتها طبیعی است. برای مثال، ممکن است هنگام شروع شغلی جدید احساس کنید تجربه کافی ندارید. اما اگر این احساس به این باور تبدیل شود که «من اساساً از دیگران کمترم»، مسئله فراتر از یک تردید موقت خواهد بود.
مجتبی تمسکی معتقد است که عقدهها، تلههایی هستند که از پدر و مادر به فرزندان منتقل میشوند و در نوع منفی موجب احساس خود کم بینی و در نوع مثبت موجب خودشیفتگی میشوند. بنابراین والدین باید مراقب باشند تا موجب ایجاد این احساسات در فرزندان خود نشوند.
نشانههای خود کم بینی چیست؟
نشانه های خود کم بینی همیشه آشکار نیستند. بعضی افراد گوشهگیر میشوند، درحالیکه برخی دیگر با کمالگرایی یا تلاش بیشازحد برای جلب تأیید دیگران، احساس ناکافیبودن خود را پنهان میکنند.
مهمترین علائم خود کم بینی عبارتاند از:
- مقایسه مداوم با دیگران: فرد بیشتر بر موفقیتهای دیگران و کمبودهای خودش تمرکز میکند.
- انتقاد شدید از خود: اشتباهات کوچک را نشانه بیارزشی یا ناتوانی شخصی میداند.
- دشواری در پذیرش تعریف: موفقیتهایش را به شانس نسبت میدهد یا تحسین دیگران را باور نمیکند.
- ترس از شکست و قضاوت: از فرصتهای جدید فاصله میگیرد تا با احتمال اشتباه مواجه نشود.
- نیاز زیاد به تأیید: ارزش خود را به نظر و رضایت دیگران وابسته میکند.
- مشکل در نه گفتن: برای جلوگیری از طردشدن، خواستههای خودش را نادیده میگیرد.
- کمالگرایی افراطی: تصور میکند فقط زمانی ارزشمند است که عملکردی بینقص داشته باشد.
البته وجود یک یا چند مورد از این نشانهها بهتنهایی به معنای خودکمبینی نیست. تداوم، شدت و تأثیر آنها بر زندگی اهمیت بیشتری دارد. راهنمای سلامت روان NHS نیز توضیح میدهد که عزتنفس پایین میتواند با خودانتقادی، اجتناب از چالشها و دشواری در روابط همراه باشد.
چگونه بفهمیم خود کم بینی داریم؟
شاید شما هم گاهی از خودتان بپرسید: «آیا دچار خود کم بینی هستم یا فقط اعتمادبهنفسم در بعضی موقعیتها پایین است؟» برای پاسخ، بهتر است به الگوهای تکرارشونده افکار و رفتارهایتان توجه کنید. در ادامه یک تست خود کم بینی برای شما طراحی کردهایم که میتوانید با انجام آن تا حدودی این احساس را در خود شناسایی کنید.
خودارزیابی اولیه احساس خودکمبینی
به تجربههای خود در چند هفته اخیر فکر کنید و مشخص کنید هر عبارت چقدر درباره شما صدق میکند.
1. اغلب احساس میکنم دیگران از من بهتر یا ارزشمندتر هستند.
بهندرت
گاهی
اغلب
2. وقتی اشتباه میکنم، خودم را بهشدت سرزنش میکنم.
بهندرت
گاهی
اغلب
3. پذیرفتن تعریف و تحسین دیگران برایم دشوار است.
بهندرت
گاهی
اغلب
4. به دلیل ترس از شکست، از فرصتهای جدید صرفنظر میکنم.
بهندرت
گاهی
اغلب
5. ارزش خودم را تا حد زیادی به تأیید دیگران وابسته میدانم.
بهندرت
گاهی
اغلب
نتیجه خودارزیابی اولیه احساس خود کم بینی
پاسخهای شما میتوانند به شناسایی الگوهای فکری و رفتاری مرتبط با خودکمبینی کمک کنند. برای تفسیر نتایج، علاوه بر تعداد پاسخهای «اغلب»، باید به شدت، تداوم و تأثیر این احساسات بر عملکرد روزمره توجه کرد.
- اگر بیشتر پاسخها «بهندرت» است: نشانههای بررسیشده کمتر در تجربههای روزمره شما دیده میشوند. بااینحال، این نتیجه وجود خودکمبینی را بهطور قطعی رد نمیکند.
- اگر بیشتر پاسخها «گاهی» است: ممکن است در موقعیتهایی مانند مقایسه اجتماعی، مواجهه با انتقاد یا احتمال شکست، افکار منفی درباره خود را تجربه کنید. بررسی موقعیتهای تحریککننده و میزان تکرار این افکار میتواند مفید باشد.
- اگر بیشتر پاسخها «اغلب» است: احتمال دارد الگوهایی مانند خودارزیابی منفی، خودانتقادی شدید و وابستگی به تأیید دیگران در زندگی شما تکرار شوند. اگر این الگوها پایدار باشند و بر روابط، تصمیمگیری یا عملکرد تحصیلی و شغلی تأثیر بگذارند، ارزیابی تخصصی توصیه میشود.
نکته علمی: این پرسشها یک ابزار غربالگری یا تشخیصی استاندارد نیستند و روایی، پایایی و نقطه برش بالینی آنها بررسی نشده است. بنابراین، از پاسخها نمیتوان شدت خودکمبینی یا وجود یک اختلال روانشناختی را تعیین کرد. برای ارزیابی دقیقتر میتوان از ابزارهای معتبر مانند مقیاس عزتنفس روزنبرگ (Rosenberg Self-Esteem Scale) در کنار مصاحبه بالینی استفاده کرد. البته این مقیاس عزتنفس کلی را میسنجد، نه خودکمبینی را بهعنوان یک اختلال مستقل.
علتهای خودکمبینی چیست؟
علت خود کم بینی معمولاً یک اتفاق مشخص نیست، بلکه ترکیبی از تجربههای فردی، محیط خانوادگی، روابط اجتماعی و الگوهای فکری است که در ادامه توضیح داده شدهاند:
تجربههای دوران کودکی
تجربههای دوران کودکی نقش مهمی در شکلگیری تصویر فرد از خودش دارند. کودکی که مرتب با دیگران مقایسه میشود، مورد تحقیر قرار میگیرد یا فقط هنگام موفقیت و عملکرد خوب مورد توجه قرار میگیرد، ممکن است به این نتیجه برسد که ارزشمندی او به تأیید دیگران یا دستاوردهایش وابسته است. در چنین شرایطی، فرد ممکن است در بزرگسالی نیز برای پذیرفتهشدن تلاش زیادی کند و اشتباهات کوچک را نشانهای از بیارزشی خود بداند.
انتقاد و طردشدن
تجربه انتقادهای مداوم، قلدری، تمسخر یا طردشدن از سوی دوستان و افراد مهم زندگی میتواند اعتماد فرد به خودش را کاهش دهد. اگر فرد بارها پیامهایی مانند «تو به اندازه کافی خوب نیستی» دریافت کند، ممکن است بهتدریج این قضاوتها را درونی کند و بدون نیاز به انتقاد دیگران، خودش را سرزنش کند.در نتیجه، حتی در روابط سالم نیز ممکن است ترس از طرد شدن یا قضاوتشدن را تجربه کند و تواناییهای خود را کمتر از واقعیت نشان دهد.
مقایسه اجتماعی
مقایسه خود با دیگران، بهویژه زمانی که فرد موفقیتها، ظاهر یا دستاوردهای دیگران را معیار ارزیابی خودش قرار میدهد، میتواند احساس خودکمبینی را تقویت کند. این مسئله در شبکههای اجتماعی بیشتر دیده میشود؛ زیرا افراد معمولاً بخشهای موفق و مطلوب زندگی خود را نمایش میدهند، نه تمام واقعیت را. مقایسه زندگی واقعی خود با تصاویر گزینششده دیگران ممکن است باعث شود فرد احساس کند از دیگران عقب مانده یا به اندازه کافی موفق، جذاب و توانمند نیست.
کمالگرایی و معیارهای غیرواقعبینانه
افراد کمالگرا معمولاً استانداردهای بسیار سختگیرانهای برای خود تعیین میکنند و موفقیتهایشان را کمتر از اشتباهاتشان ارزشگذاری میکنند. در این شرایط، حتی دستیابی به اهداف مهم نیز ممکن است رضایت کافی ایجاد نکند؛ زیرا فرد بلافاصله هدفی دشوارتر تعیین میکند یا عملکرد خود را با معیارهای غیرواقعبینانه میسنجد. بهتدریج، این الگوی فکری میتواند باور «من به اندازه کافی خوب نیستم» را تقویت کند و باعث شود فرد بهجای توجه به پیشرفتهایش، دائماً بر نقصها و ناکامیهای خود تمرکز کند.
تجربه شکست و رویدادهای دشوار زندگی
شکستهای تحصیلی یا شغلی، مشکلات مالی، پایان روابط عاطفی، بیماری یا تجربه تغییرات دشوار زندگی ممکن است احساس ارزشمندی فرد را تحت تأثیر قرار دهند. زمانی که فرد یک شکست را بهجای ارزیابی یک موقعیت یا عملکرد مشخص، به کل شخصیت خود تعمیم میدهد، ممکن است به این نتیجه برسد که توانایی یا ارزش کافی ندارد.
برای مثال، فردی که در یک موقعیت شغلی موفق نمیشود، ممکن است بهجای اینکه این تجربه را فرصتی برای یادگیری بداند، خود را فردی شکستخورده تصور کند. تداوم چنین برداشتهایی میتواند اعتماد به نفس و انگیزه او را برای تجربههای بعدی کاهش دهد.
طبق راهنمای NHS، پیامهای منفی دوران کودکی، انتظارات غیرواقعبینانه، استرس و رویدادهای دشوار زندگی از عوامل مرتبط با شکلگیری یا تشدید عزتنفس پایین هستند.
تفاوت خود کم بینی با عزتنفس پایین و کمبود اعتمادبهنفس
شاید تصور کنید خود کم بینی همان عدم عزت نفس یا اعتماد به نفس است. اگرچه این سه مفهوم ارتباط نزدیکی دارند، اما یکسان نیستند. در ادامه تفاوت این سه را در یک جدول برای شم آوردهایم:
| مفهوم | تعریف ساده | مثال |
| خودکمبینی | احساس پایینتر بودن نسبت به دیگران | «همه از من بهترند.» |
| عزت نفس پایین | ارزیابی منفی از ارزش کلی خود | «من آدم ارزشمندی نیستم.» |
| اعتماد به نفس پایین | تردید در توانایی انجام یک کار | «فکر نمیکنم بتوانم خوب سخنرانی کنم.» |
برای مثال، فردی ممکن است اعتماد به نفس کمی در سخنرانی داشته باشد، اما همچنان خودش را انسانی ارزشمند بداند. در مقابل، فردی با خودکمبینی ممکن است حتی پس از یک سخنرانی موفق نیز احساس کند دیگران از او بهتر هستند.
شناخت این تفاوتها در مسیر خودشناسی و عزت نفس اهمیت دارد؛ زیرا کمک میکند بررسی کنیم مسئله بیشتر به توانایی در یک موقعیت مشخص مربوط است یا به باورهای کلی درباره ارزشمندی خود. این تجربهها ممکن است همزمان نیز رخ دهند. برای بررسی دقیقتر این دو مفهوم میتوانید مقاله تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس را مطالعه کنید.
عوارض خودکمبینی در زندگی فردی و اجتماعی
تاثیر خود کم بینی به احساسات درونی محدود نمیشود و ممکن است در رفتارهای روزمره نیز ظاهر شود. این موارد عبارتند از:
- در روابط عاطفی: فرد ممکن است از بیان نیازهای خود بترسد، بیشازحد به تأیید شریک عاطفی وابسته شود یا رفتارهای نامناسب دیگران را تحمل کند.
- در محیط کار و تحصیل: ترس از اشتباه میتواند مانع پذیرش مسئولیت، ارائه ایده یا استفاده از فرصتهای پیشرفت شود.
- در روابط اجتماعی: فرد ممکن است از جمعها فاصله بگیرد یا هنگام تعامل، بیشازحد نگران برداشت دیگران باشد.
- در سلامت روان: خودانتقادی شدید و احساس بیارزشی میتوانند با اضطراب و افسردگی همراه باشند.
یک مرور نظاممند و فراتحلیل منتشرشده در مجله Clinical Psychology Review نشان داد که خودانتقادی شدیدتر پیش از درمان، با پیامدهای ضعیفتر رواندرمانی ارتباط دارد. البته این ارتباط به معنای آن نیست که خودکمبینی لزوماً باعث اختلال روانی میشود.
بنابراین، عوارض خود کم بینی به شدت و تداوم آن بستگی دارد و در همه افراد به یک شکل ظاهر نمیشود.
درمان خود کم بینی و راههای کاهش آن
درمان خود کم بینی به معنای تبدیلشدن به فردی بینقص یا همیشه مطمئن نیست. هدف این است که فرد بتواند تواناییها و محدودیتهایش را واقعبینانه ببیند و ارزش شخصی خود را به موفقیت یا تأیید دیگران وابسته نکند.
شناسایی و اصلاح افکار منفی
یکی از نخستین قدمها برای کاهش خودکمبینی، شناسایی افکاری است که احساس ناکافیبودن را تقویت میکنند. بسیاری از افراد خودکمبین، اشتباهات کوچک را به کل شخصیت خود تعمیم میدهند؛ مثلاً اگر در انجام کاری موفق نشوند، بهجای اینکه بگویند «در این کار اشتباه کردم»، نتیجه میگیرند «من به اندازه کافی توانمند نیستم».
برای اصلاح این الگو، بهتر است هنگام شکلگیری افکار منفی، آنها را بررسی کنید و از خودتان بپرسید: چه شواهدی این فکر را تأیید میکند؟ آیا تجربههایی وجود دارد که خلاف آن را نشان دهد؟ پاسخ به این پرسشها کمک میکند بهجای قضاوت کلی درباره خود، موقعیت را دقیقتر ارزیابی کنید.
کاهش مقایسه با دیگران
مقایسه مداوم با دیگران یکی از عواملی است که میتواند احساس نارضایتی از خود را تشدید کند. وقتی فرد دائماً ظاهر، موقعیت شغلی، درآمد یا موفقیتهای دیگران را با شرایط خودش مقایسه میکند، ممکن است نقاط قوت و پیشرفتهای شخصیاش را نادیده بگیرد.
برای کاهش این عادت، بهتر است معیار ارزیابی خود را از دیگران به مسیر شخصیتان تغییر دهید. برای مثال، بهجای اینکه از خودتان بپرسید چرا به اندازه همکارم پیشرفت نکردهام، بررسی کنید در چند ماه گذشته چه مهارتهایی یاد گرفتهاید و چه تغییراتی در عملکردتان ایجاد شده است.
تمرین خودشفقتی
خودشفقتی یعنی هنگام مواجهه با اشتباه، شکست یا تجربههای ناخوشایند، همانطور که با یک دوست نزدیک و عزیز رفتار میکنید، با خودتان نیز مهربان و منصف باشید. این مفهوم به معنای نادیدهگرفتن اشتباهات یا فرار از مسئولیت نیست؛ بلکه به این معناست که بتوانید بدون تحقیر و سرزنش افراطی، اشتباه خود را بپذیرید و برای اصلاح آن اقدام کنید. تمرین نوشتن جملات حمایتگرانه، توجه به نیازهای عاطفی و پذیرفتن اینکه اشتباهکردن بخشی طبیعی از تجربه انسانی است، به تقویت این مهارت کمک میکند.
تمرین جرئتمندی و تعیین مرز
افرادی که احساس خودکمبینی دارند، گاهی برای جلب رضایت دیگران از بیان خواستهها و نظرات واقعی خود اجتناب میکنند. جرئتمندی (Assertiveness) به معنای توانایی بیان محترمانه و شفاف خواستهها، احساسات و مخالفتهاست؛ بدون اینکه حقوق دیگران را نادیده بگیریم یا از حقوق خود صرفنظر کنیم.
برای تمرین این مهارت، میتوانید از موقعیتهای ساده شروع کنید؛ مثلاً وقتی با پیشنهادی موافق نیستید، نظر خود را محترمانه بیان کنید یا زمانی که مسئولیت اضافهای خارج از توانتان به شما پیشنهاد میشود، محدودیت خود را توضیح دهید. بهتدریج یاد میگیرید که برای حفظ روابط، مجبور نیستید همیشه مطابق انتظار دیگران رفتار کنید.
تعیین اهداف کوچک و قابل دستیابی
یکی از راههای تقویت احساس توانمندی، ایجاد تجربههای واقعی موفقیت است. زمانی که فرد اهداف بسیار بزرگ و مبهم برای خود تعیین میکند، ممکن است در صورت نرسیدن به آنها احساس شکست و ناکافیبودن بیشتری داشته باشد. در مقابل، تقسیم اهداف بزرگ به مراحل کوچک و قابل اجرا کمک میکند پیشرفت خود را بهتر مشاهده کند.
رواندرمانی شناختیرفتاری
درمان شناختیرفتاری (CBT) یکی از رویکردهای پژوهششده برای کمک به افرادی است که با عزتنفس پایین و الگوهای فکری منفی درگیر هستند. در این روش، روانشناس به فرد کمک میکند ارتباط میان افکار، احساسات و رفتارهایش را شناسایی کند و باورهای منفی و ریشهدار درباره خودش را مورد بررسی قرار دهد.
برای مثال، فردی که باور دارد «من همیشه شکست میخورم»، ممکن است از پذیرفتن فرصتهای جدید اجتناب کند. در جلسات درمان، این باور بررسی میشود تا مشخص شود چه شواهدی آن را تأیید یا رد میکنند و چگونه میتوان رفتارهای اجتنابی را بهتدریج تغییر داد.
یادگیری مهارتهای فردی و خودشناسی
تمرین های خودشناسی به فرد کمک میکند شناخت دقیقتری از ویژگیهای شخصیتی، تواناییها، محدودیتها، ارزشها و الگوهای رفتاری خود به دست آورد. برای شروع میتوانید چند تمرین ساده انجام دهید؛ مثلاً ویژگیهای مثبت خود را یادداشت کنید، موقعیتهایی را که در آنها عملکرد خوبی داشتهاید بررسی کنید و ارزشهایی را که در تصمیمگیریهای زندگی برایتان اهمیت دارند مشخص کنید. همچنین یادگیری مهارتهایی مانند مدیریت هیجان، ارتباط مؤثر، حل مسئله و تصمیمگیری میتواند احساس توانمندی را در موقعیتهای واقعی افزایش دهد.
شرکت در دورههای خودشناسی و دورههای توسعه فردی نیز میتواند فرصتی برای یادگیری این مهارتها و آشنایی با الگوهای رفتاری فراهم کند. البته باید توجه داشت که این دورهها جایگزین رواندرمانی تخصصی نیستند و اعتبار علمی محتوا و صلاحیت مدرس در انتخاب آنها اهمیت دارد.
چه زمانی برای درمان خودکمبینی به روانشناس مراجعه کنیم؟
هر احساس ناکافیبودنی به درمان تخصصی نیاز ندارد. اما برای درمان خود کم بینی شدید یا وقتی این احساس پایدار شده و کیفیت زندگی شما را کاهش داده است، مراجعه به روانشناس توصیه میشود.
بهویژه زمانی که:
- به دلیل ترس از قضاوت، مرتب از روابط یا فرصتهای مهم اجتناب میکنید.
- خودسرزنشگری شدید، عملکرد روزمرهتان را مختل کرده است.
- احساس بیارزشی با اضطراب، غمگینی پایدار یا ناامیدی همراه است.
- روابط عاطفی شما تحت تأثیر وابستگی شدید به تأیید دیگران قرار گرفته است.
- با وجود تلاشهای شخصی، الگوهای منفی همچنان تکرار میشوند.
روانشناس میتواند با ارزیابی دقیق مشخص کند مشکل اصلی به باورهای منفی درباره خود مربوط است یا به اختلال دیگری که به درمان اختصاصی نیاز دارد. اگر احساس بیارزشی با افکار آسیبرساندن به خود همراه شده است، دریافت کمک فوری از خدمات اورژانس یا مراکز بحران سلامت روان ضروری است.
جمعبندی
خود کم بینی زمانی شکل میگیرد که احساس ناکافیبودن، از یک تجربه موقت به باوری پایدار درباره ارزش شخصی تبدیل شود. این باور ممکن است تحت تأثیر تجربههای کودکی، انتقادهای مکرر، مقایسه اجتماعی، شکستها و معیارهای غیرواقعبینانه تقویت شود.
بررسی نشانهها و پیامدهای خودکمبینی نشان میدهد که مسئله فقط احساس بد نسبت به خود نیست؛ بلکه این احساس میتواند فرصتهای رشد، کیفیت روابط و سلامت روان را تحت تأثیر قرار دهد.
بااینحال، خودکمبینی یک ویژگی ثابت و تغییرناپذیر شخصیت نیست. شناخت باورهای منفی، کاهش مقایسه، تمرین خودشفقتی، ایجاد تجربههای موفقیت و در صورت نیاز رواندرمانی میتوانند به بهبود آن کمک کنند.
سؤالات متداول
1- آیا خود کم بینی یک اختلال روانی است؟
خیر. خودکمبینی بهخودیخود یک تشخیص مستقل در طبقهبندیهای رایج اختلالات روانی نیست. بااینحال، احساس بیارزشی و خودانتقادی شدید ممکن است همراه با اختلالاتی مانند افسردگی یا اضطراب اجتماعی دیده شود.
2- آیا خودکمبینی و خجالتی بودن یکسان هستند؟
خیر. خود کم بینی و خجالت مفاهیم متفاوتی هستند. خجالتیبودن معمولاً به احساس معذببودن در موقعیتهای اجتماعی مربوط میشود، اما خودکمبینی با ارزیابی منفی از ارزش یا تواناییهای شخصی ارتباط دارد. فرد خجالتی لزوماً خودکمبینی ندارد.
3- آیا فرد موفق هم میتواند خودکمبینی داشته باشد؟
بله. موفقیت بیرونی همیشه با احساس ارزشمندی درونی همراه نیست. فرد ممکن است دستاوردهای زیادی داشته باشد، اما آنها را بیاهمیت بداند یا دائماً نگران باشد که به اندازه دیگران توانمند نیست.
4- چگونه به فردی که خودکمبینی دارد کمک کنیم؟
بهتر است بدون قضاوت به صحبتهای او گوش دهید، احساساتش را جدی بگیرید و از مقایسهکردنش با دیگران پرهیز کنید. بازخورد مشخص و واقعبینانه درباره تواناییهایش مفیدتر از تعریفهای اغراقآمیز است. اگر خودکمبینی زندگی او را مختل کرده، میتوانید برای دریافت کمک تخصصی تشویقش کنید.
دیدگاهتان را بنویسید