بررسی علل دروغ گفتن کودکان

دروغ گفتن کودکان یکی از رفتارهایی است که تقریباً بسیاری از والدین در دوره‌ای از رشد فرزندشان با آن روبه‌رو می‌شوند. ممکن است کودک درباره کاری که انجام داده حقیقت را نگوید، اتفاقی را بزرگ‌نمایی کند یا برای فرار از تنبیه، واقعیت را پنهان کند. دیدن این رفتار می‌تواند والدین را نگران کند و این سؤال را به وجود آورد که دروغ گفتن آنها چه دلیلی دارد؟

با این حال، روان‌شناسان دروغ گفتن را بخشی از رشد طبیعی کودک می‌دانند. توانایی دروغ گفتن با رشد مهارت‌های زبانی، کنترل رفتار و درک اینکه دیگران ممکن است باور یا اطلاعات متفاوتی داشته باشند، ارتباط دارد. به همین دلیل، دروغ گفتن در سال‌های پیش‌دبستانی لزوماً به معنای مشکل اخلاقی یا شخصیتی نیست.

البته نحوه برخورد والدین اهمیت زیادی دارد. هدف والد نباید فقط این باشد که کودک را وادار به راست‌گویی کند؛ بلکه باید شرایطی ایجاد کند که کودک بتواند بدون ترس از واکنش شدید والدین، حقیقت را بیان کند.

علت دروغ گفتن کودکان چیست؟

شاید برای بسیاری از والدین این سوال پیش بیاید که دروغ گفتن کودکان نشانه چیست؟ دروغ گفتن کودکان می‌تواند با سن، مرحله رشد، شرایط محیطی و انگیزه کودک ارتباط داشته باشد. کودکان خردسال گاهی هنوز مرز روشنی میان واقعیت و خیال ندارند و ممکن است داستانی را تعریف کنند که از نظر بزرگسالان دروغ به نظر برسد، در حالی که قصد فریب دادن ندارند.

در سال‌های بعد، کودک به‌تدریج متوجه می‌شود که می‌تواند اطلاعاتی را از دیگران پنهان کند یا باعث شود فرد دیگری چیزی را باور کند که واقعیت ندارد.

از طرف دیگر، ترس از تنبیه، نگرانی از ناراحت کردن والدین، تلاش برای به دست آوردن چیزی، جلب توجه یا تقلید از رفتار دیگران نیز می‌تواند دروغ گفتن را بیشتر کند. بنابراین برای مقابله با دروغ گفتن کودکان، ابتدا باید فهمید کودک چرا دروغ گفته است.

دلایل دروغ گفتن کودکان در سنین مختلف

علت دروغ گفتن کودکان در سنین مختلف متفاوت است. در ادامه این دلایل را بررسی کرده‌ایم:

سن	ویژگی دروغ گفتن در این سن	برخورد پیشنهادی والد
۴ سالگی	توانایی درک افکار و باورهای دیگران بیشتر می‌شود و دروغ گفتن آگاهانه ممکن است ظاهر شود؛ کودک هنوز در حال یادگیری تفاوت میان حقیقت، خیال، شوخی و دروغ است	به‌جای برچسب زدن، آرام بمانید و درباره تفاوت واقعیت و خیال و اهمیت راست‌گویی صحبت کنید
۵ سالگی	دروغ گفتن آگاهانه قابل مشاهده می‌شود؛ کودک ممکن است کاری را که انجام داده انکار کند تا از ناراحتی والدین یا پیامد آن فرار کند	واکنش شدید یا تنبیه، انگیزه پنهان‌کاری را بیشتر می‌کند؛ نشان دهید گفتن حقیقت پیامد قابل‌مدیریت‌تری دارد
۷ سالگی	توانایی دروغ گفتن پیچیده‌تر می‌شود؛ کودک بهتر می‌تواند دروغ را با پاسخ‌های بعدی هماهنگ کند و اطلاعات افشاکننده را پنهان نگه دارد	الزاماً نشانه مشکل جدی نیست، اما آموزش مسئولیت‌پذیری، صداقت و پذیرش پیامد رفتار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند

دروغ گفتن کودک 4 ساله

در حدود چهار سالگی، بسیاری از کودکان توانایی بیشتری برای درک افکار و باورهای دیگران پیدا می‌کنند و دروغ گفتن آگاهانه نیز می‌تواند ظاهر شود. با این حال، کودک این سن هنوز در حال یادگیری تفاوت میان حقیقت، خیال، شوخی و دروغ است. ممکن است برای فرار از پیامد یک کار، جلب توجه یا حتی امتحان کردن واکنش والدین دروغ بگوید.

بنابراین، بهتر است والد به جای برچسب زدن، آرامش خود را حفظ کند و درباره تفاوت واقعیت و خیال و اهمیت راست‌گویی با کودک صحبت کند.

دروغ گفتن کودک 5 ساله

در حدود پنج سالگی، دروغ گفتن آگاهانه برای بسیاری از کودکان قابل مشاهده است. کودک ممکن است بداند کاری را انجام داده، اما برای جلوگیری از ناراحتی والدین یا فرار از پیامد آن، واقعیت را انکار کند.

پژوهش‌های مربوط به رشد دروغ‌گویی نشان می‌دهند که کودکان در سال‌های پیش‌دبستانی به‌تدریج مهارت بیشتری در پنهان کردن یک تخلف پیدا می‌کنند.

در این سن، واکنش والد اهمیت زیادی دارد. اگر کودک مطمئن باشد که گفتن حقیقت همیشه با واکنش بسیار شدید یا تنبیه روبه‌رو می‌شود، ممکن است انگیزه بیشتری برای پنهان کردن حقیقت پیدا کند.

دروغ گفتن کودک هفت ساله

در سن مدرسه، توانایی کودک برای دروغ گفتن معمولاً پیچیده‌تر می‌شود. پژوهش‌های Talwar، Gordon و Lee  در سال ۲۰۰۷  نشان داده‌اند که کودکان بزرگ‌تر نسبت به کودکان کم‌سن‌تر بهتر می‌توانند یک دروغ را با پاسخ‌های بعدی هماهنگ کنند و اطلاعاتی را که ممکن است دروغ آنها را آشکار کند، پنهان نگه دارند.

دروغ گفتن کودک هفت ساله الزاماً به معنای مشکل جدی نیست؛ اما در این سن، آموزش مسئولیت ‌پذیری، صداقت و پذیرش پیامد رفتار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چگونه با دروغ گفتن کودک برخورد کنیم؟

اولین قدم برای مقابله با دروغ گفتن کودکان این است که والد قبل از واکنش، علت رفتار را بررسی کند. اگر کودک برای فرار از تنبیه دروغ گفته، شدت واکنش والد می‌تواند بخشی از مسئله باشد. آکادمی اطفال آمریکا نیز تأکید می‌کند که تنبیه شدید معمولاً روش مؤثری برای مقابله با دروغ نیست و واکنش افراطی والد می‌تواند کودک را به پنهان کردن دوباره حقیقت سوق دهد.

در دوره فرزندپروری مجتبی تمسکی نیز به این موضوع تاکید شده که یکی از نکات مهم در تربیت کودک این است که والد فقط نباید به رفتار ظاهری کودک واکنش نشان دهد؛ بلکه لازم است علت و نیاز پشت رفتار را نیز ببیند.

بهترین واکنش‌ها در زمانی که کودکتان دروغ گفته را در ادامه بیان کرده‌ایم:

به کودک فرصت گفتن حقیقت بدهید

اگر والد از واقعیت مطمئن است، بهتر است کودک را با پرسش‌هایی که فقط یک پاسخ درست دارند، در موقعیت دفاعی قرار ندهد. به جای «تو این کار رو کردی؟» می‌توان گفت: «من می‌دونم چه اتفاقی افتاده؛ می‌خوام از خودت بشنوم. »

هدف این است که کودک یاد بگیرد اعتراف به اشتباه می‌تواند امن‌تر از پنهان کردن آن باشد.

رفتار درست را آموزش دهید

فقط گفتن «دروغ نگو» کافی نیست. کودک باید بداند وقتی اشتباهی کرده، چه کاری می‌تواند انجام دهد. برای مثال، اگر چیزی را شکسته است، به جای انکار کردن، می‌تواند حقیقت را بگوید و برای جمع کردن یا جبران آن کمک کند.

پژوهش‌های جدید نیز نشان داده‌اند که روش‌های مختلف تشویق راست‌گویی بسته به سن کودک اثر متفاوتی دارند و ترکیب الگوسازی والدین با پیامدهای مثبت می‌تواند به افزایش راست‌گویی کمک کند.

خودتان الگوی صداقت باشید

کودکان فقط از توصیه‌های والدین یاد نمی‌گیرند؛ رفتار والدین را نیز مشاهده می‌کنند. اگر والد از کودک انتظار صداقت دارد، بهتر است خودش نیز تا حد امکان رفتار صادقانه داشته باشد. رفتار واقعی والدین می‌تواند در شکل‌گیری قضاوت اخلاقی کودک درباره صداقت و دروغ نقش مهمی داشته باشد.

برای آشنایی با راهکارهای تقویت عزت نفس کودکان و ایجاد رابطه‌ای امن‌تر با آن‌ها، مقاله چگونه عزت نفس کودکان را بالا ببریم؟ را بخوانید.

چک ‌لیست برخورد والدین با دروغ کودک

قبل از واکنش به دروغ کودک، بهتر است والد ابتدا آرام بماند و علت رفتار را بررسی کند. هدف، فقط متوقف کردن دروغ نیست؛ بلکه باید به کودک کمک کرد حقیقت ‌گویی، پذیرش پیامد رفتار و اعتماد را یاد بگیرد. چک ‌لیست زیر می‌تواند در چنین موقعیت‌هایی به والدین کمک کند:

رفتار والد	بهتر است چه کار کنیم؟
کودک دروغ می‌گوید	ابتدا آرام بمانید و علت دروغ را بررسی کنید.
کودک از تنبیه می‌ترسد	به او نشان دهید گفتن حقیقت پیامد قابل مدیریت‌تری دارد.
کودک اشتباه کرده است	روی اصلاح اشتباه تمرکز کنید، نه تحقیر کودک.
کودک حقیقت را می‌گوید	از صداقت او تشکر و آن را تقویت کنید.
کودک داستان خیالی تعریف می‌کند	بین خیال‌پردازی و دروغ عمدی تفاوت بگذارید.
کودک مرتب دروغ می‌گوید	الگوی رفتاری و شرایط خانوادگی و عاطفی او را بررسی کنید.
والد متوجه دروغ شد	به جای «تو دروغگویی»، درباره رفتار مشخص صحبت کنید.
کودک از والد تقلید می‌کند	والدین باید خودشان الگوی صداقت باشند.

آیا تنبیه کردن کودک برای دروغ گفتن درست است؟

تنبیه شدید، به‌خصوص تنبیه بدنی یا کلامی، راهکار مناسبی برای آموزش صداقت نیست. آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند والدین به جای مجازات‌های خشن، از روش‌های تربیتی مثبت و روشن استفاده کنند.

مطالعه‌ای روی کودکان چهار تا هشت ساله نیز نشان داد که انتظار تنبیه می‌تواند بر تصمیم کودک برای راست گفتن اثر بگذارد و در برخی شرایط، نبودِ تهدید به تنبیه با راست‌گویی بیشتر همراه بود.

بنابراین راه حل دروغ گفتن کودکان، ترساندن آنها از عواقب دروغ نیست؛ بلکه باید به آنها کمک کرد بفهمند چرا صداقت اهمیت دارد و چگونه می‌توانند اشتباه خود را بدون پنهان‌کاری اصلاح کنند.

چه زمانی دروغ گفتن کودک نگران‌کننده است؟

هر دروغی نشانه مشکل روان‌شناختی نیست. دروغ گفتن در دوران کودکی بخشی از رشد طبیعی شناختی و اجتماعی محسوب می‌شود. با این حال، اگر دروغ گفتن مزمن و مکرر باشد و همراه با ناراحتی یا اختلال در عملکرد کودک باشد، بهتر است موضوع جدی‌تر بررسی شود.

برای مثال، اگر کودک تقریباً در همه موقعیت‌ها برای پنهان کردن رفتار خود دروغ می‌گوید، دروغ‌گویی باعث مشکل جدی در مدرسه یا روابط او شده یا همراه با مشکلات رفتاری و عاطفی دیگری است، مشورت با روان‌شناس کودک می‌تواند کمک‌کننده باشد.

همچنین بهتر است به جای تمرکز صرف بر خود دروغ، بررسی شود کودک از چه چیزی می‌ترسد، چه نیازی دارد یا چه مسئله‌ای را با دروغ پوشش می‌دهد. دروغ ممکن است گاهی برای فرار از پیامد، گاهی به دلیل ناامنی یا اضطراب و گاهی به دلیل الگوبرداری از دیگران اتفاق بیفتد.

کلام آخر

دروغ گفتن کودکان در بسیاری از موارد بخشی طبیعی از رشد شناختی و اجتماعی آنهاست و از سال‌های پیش‌دبستانی به بعد شکل آگاهانه‌تری پیدا می‌کند. کودک ممکن است برای فرار از پیامد یک رفتار، جلب توجه، حفظ حریم شخصی، خوشحال کردن دیگران یا به دلایل اجتماعی و عاطفی دروغ بگوید.

بنابراین والدین بهتر است به جای برچسب زدن به کودک، علت دروغ گفتن کودکان را پیدا کنند، درباره اهمیت صداقت صحبت کنند و خودشان الگوی رفتار صادقانه باشند. تنبیه شدید نیز معمولاً راه مناسبی برای مقابله با دروغ نیست و ممکن است ترس کودک از گفتن حقیقت را بیشتر کند.

اگر دروغ‌گویی مکرر و شدید باشد و در عملکرد، روابط یا سلامت روان کودک اختلال ایجاد کند، بهتر است از متخصص کمک گرفته شود.

سوالات متداول

♫ نمونه صوتی رایگان

قبل از خرید، بخشی از دوره را گوش بده

شماره‌ات را وارد کن تا لینک نمونه صوتی برایت ارسال شود.

Website

شماره موبایلارسال نمونه رایگان ←

شماره شما فقط برای ارسال نمونه و راهنمایی مرتبط استفاده می‌شود.

▶

نمونه دوره، رایگان ♫

نمونه صوتی هنوز اضافه نشده است.